रोज मालिका पाहणं ..!! मनोरंजन की व्यसन ..??

दिवे लागणीला पूर्वी घरात आई शुभंकरोती म्हणायला लावायची. टीव्ही बंदच असायचा. कारण त्यावेळी फक्त एक चॅनल असायचं आणि तासभर जरी टीव्ही पाहिला तरी मनभर आनंद भेटायचा. पण संध्याकाळी सहसा बाहेर जाण्याचा विचार असायचा. एकतर देवाच्या मंदिरात, नाहीतर मग मित्रांसोबत बाहेर फिरायला जाणं, पण संध्याकाळ मात्र टीव्ही पाहत बसणे अशी कधीच नव्हती. घरातल्या स्त्रिया एकतर आपल्या शेजारीण किंवा बाहेर आपल्या मैत्रिणींशी, किंवा बाकीच्या स्त्रियांशी गप्पा तरी मारत असायच्या, नाहीतर बाहेर कुठे फिरायला जायच्या. सहसा मुलांना घेऊन बागेत जाणं त्यांना जास्त आवडायचं त्यामुळे संध्याकाळ म्हणजे नुसता गोंधळ , मज्जा , मस्ती असायची. अंधार झाला की घरी यायचं. मग मुल अभ्यासाला लागायची , शाळेत दिलेला गृहपाठ करायची.आणि घरातील गृहिणी स्वयंपाक करायच्या, घरातल्या इतर सदस्यांशी गप्पा मारायच्या. कित्येक स्त्रिया तर मुलांना स्वयंपाक करत करत शिकवायच्या सुद्धा, आणि मग रात्री एकत्र जेवण. अशी ही सुंदर संध्याकाळ आठवली की खरंच छान वाटत.

त्या नंतर टीव्ही या क्षेत्रात क्रांती झाली आणि एका चॅनल वरून अक्षरशः शेकडो चॅनल्स नवीन आली. पूर्वी ही क्रांती काही मोठ्या शहरांन पुरतीच होती. पुन्हा त्यात डिश हा प्रकार आला आणि ही शेकडो चॅनल्स खेड्यापाड्या पर्यंत पोहचली. प्रगती झाली यात आनंद आहेच. पण या मार्फत मालिका नावाचं एक व्यसन प्रत्येक घरात शिरलं. खासकरून स्त्रियांना याची सर्वाधिक लागण झाली. व्यसन हा शब्द आपण सहसा दारूच व्यसन , सिगरेटच व्यसन असं गृहीत धरतो. पण हे ‘मालिकेचं व्यसन’ खूप लोकांना accept करुन घेणं थोड अवघड जाईल हे मात्र नक्की. पण याला व्यसन का म्हणायचं याची काही कारणही आहेत. जसं की, एखाद्या मालिकेत स्वतःला एवढं हरवून घ्यायचं की समोर कोण आलं गेलं तरी कळतं नाही, एखाद दिवशी मालिका पाहणं जमलं नाही तर उगाच बैचेन होणं, त्या मालिकेतील गोष्टींचा विचार करत बसणं, पुढं काय होईल याबद्दल आपल्या मैत्रिणी सोबत चर्चा करत बसणं, एखादा दुःखद प्रसंग मालिकेत झाला तर स्वतःही उदास होणं. या सगळ्या गोष्टी व्यसन म्हणाव्या नाहीतर अजून काय म्हणायचं हे जाणकारांनी सांगावं. जसं की , दारूडाल्या दारू नाही मिळाली की तो बैचेन होतो , चिडचिड करतो, तसच काहीस या मालिका नावाचं व्यसन लागलेली माणसं करतात.

या मालिका एपिसोड वर एपिसोड्स दाखवतात ,पण यामध्ये, पहिल्या भागाचा आणि सद्य भागाचा काडीचाही संबंध नसलेल्या या बिनबुडाच्या मालिका पाहत बसणं कितपत योग्य आहे, याचा ज्याने त्याने विचार करावा हे मात्र नक्की. त्यातून आपल्याला घेण्यासारख काय आहे याचाही विचार करावा. वाद विवाद , अनैतिक संबंध, नवरा बायको यांचे वाद, कुरघोडी, मारामारी ,अपमान द्वेष , मत्सर या असल्या विचारांच्या मालिका पाहत बसणं म्हणजे आपल्या विचारांना तिलांजली दिल्या सारखं आहे. आपणही आता यांच्या सारखा विचार तर करत नाहीत ना .!! याचाही विचार करण्याची वेळ आता आली आहे. खासकरून स्त्री वर्गाने याचा विचार मनापासून करावा. फावल्या वेळेत एखादी आपल्याला , आपल्या मनाला आनंद देणारी, काहीतरी आपल्याला नवे चांगले संस्कार शिकवणारी मालिका पाहावी हे मात्र नक्की. पण एकच मालिका, ती दिवसभरात केव्हाही फावल्या वेळात. कारण मनोरंजन आणि व्यसन यात फरक आहे.

आज ते व्यसन एवढं वाढलं आहे की , स्त्रिया संध्याकाळचा स्वयंपाक सकाळीच करून ठेवू लागल्या आहेत, का तर ..!! संध्याकाळी मालिका पाहताना व्यत्यय नको, कोणी मोबाईल बंद करून मालिका पाहू लागल्या , लाईट गेली तर ऑनलाईन मालिका पाहू लागल्या , रिपीट टेलिकास्ट पण तेवढ्याच उत्सुकतेने पाहू लागल्या , एक मालिका संपली तर दुसरी लगेच , एका मालिकेने निरोप घेतला , तर लगेच दुसरी , पण मालिका बघायचं काही सोडायला तयार नाहीत. मग त्यात काय दाखवतात याच्याशी काहीएक घेणं देणं नाही. कोणी आले काय, गेले काय ,काही कळत नाही. त्यामुळे असल्या टुकार मालिका पाहत बसण्यापेक्षा एखाद उत्तम पुस्तक वाचणं केव्हाही चांगला पर्याय ठरू शकतो. पण खेड्यापाड्यांत ही हीच परिस्थिती झाली. मोठ्या शहरातल्या लोकांन सारखे खेड्यातही दिवसरात्र दरवाजे लोटून घेऊ लागले. चावडीवर पोर दिसेनाशी झाली. स्त्रिया टीव्हीला एवढ्या चिकटल्या, की कोणाशी बोलणं सुधा लवकर होईना किंवा अस म्हणा की दुसरं काही दिसतच नाही. सगळी एकलकोंडी झाली.

तुम्ही मनाला विचारा, खरंच आता ती संध्याकाळ तेवढी रम्य राहिली का? उत्तर तुम्हाला नक्की मिळून जाईल. या मालिकेच्या नादात आपण सुंदर सूर्यास्त गच्चीवर जाऊन पाहणं ही विसरलो , आपल्याच मुलांचं संगोपन करणं विसरलो , मुल आपल्यालाच उद्धट बोलू लागली त्याच मालिकेतल्या लोकांसारख, सासू सूना एकमेकांना त्याच नजरेतून पाहू लागल्या, संध्याकाळ एकटी झाली. असं वाटत की आपण स्वतःला हरवून बसलो आहोत, या नाटकी दुनियेत , या कित्येक चॅनल्सच्या नादात, आपण विचारशून्य झालो आहोत. पण यात फायदा आपला काहीच नाही, आपल्या अमूल्य वेळेची नासाडी एवढंच झालं. आपल्या नादात, व्यसनात चॅनल्स पैश्यात खेळू लागली, एकाची दोन चॅनल्स करू लागली आणि आपण टीव्हीचे हाफ्ते फेडत आपला वेळ वाया घालवू लागलो, त्यातून बाहेर येण्याची गरज आहे. कारण आजही परिस्तिथी तेवढी वाईट नाही. मनोरंजन असावं , मनाला आनंद भेटावा, आपल्या विचारांना त्याची गरजही आहे ,पण ते कोणत्या मार्गाने होत आहे याचा विचार करावा. मालिका कोणती पाहावी हेही विचार करावा , कारण फिल्म्स , मालिका आपल्या मनावर खोल परिणाम करत असतात. आपल्या सोबत नकळत आपली लहान मूलही या मालिका पाहात असतात, त्यातून खरंच काही शिकण्यासारखं चांगलं असेल तर नक्की पाहाव्या पण त्यातून फक्त गाळचं भेटणार असेल, तर बंद कराव पाहणं, कारण या असल्या गोष्टींचा प्रभाव लहान मुलांवर लवकर होतो. लक्षात ठेवा .!! आपल्या मुलांना चित्रपटातील गाण्या ऐवजी शुभंकरोती , पसायदान , मनाचे श्लोक म्हणायला शिकवा. त्यांना घडवण्यात आपला वेळ घालवा . ना की मालिका नावाचं व्यसन लागून फुकट वेळ बर्बाद करणं.

शेवटी निर्णय तुमचा आहे .!! मनोरंजन हवं आहे , की एक व्यसन .!!!

✍️ योगेश खजानदार

Advertisements

ओळख ..!!

एक लाट..🏝️

“अलगद स्पर्श करून जाणारी
समुद्राची ती एक लाट
प्रत्येक वेळी नव्याने भेटणारी
पाहात होती माझीच वाट

साठवलेल्या मनात तेव्हा
दिसत होती एक साथ
राहिले इथे काहीच नाही
सांगत राहिली मनाच्या आत

किनारा उगाच ऐकत राहिला
वाऱ्यासवे कसली बात
अबोल या क्षणाचे आता
वेचू नकोस क्षण उगाच

सरत्या वेळी एकांत सारा
वाटे जरी नकोसा आज
उद्या पुन्हा भेटण्याची मना
नकोस ठेवू उगाच आस

काय राहिले काय शोधले
मिळे न काही त्या जगात
निशब्द सारे खूप बोलले
उरले न काही या मनात

सांग तरी का पुन्हा पुन्हा
भेटण्यास यावी ती एक लाट
ओलावल्या या मनास बोलण्या
पाहात होती माझीच वाट…!!”

✍️©योगेश खजानदार

ओझे भावनांचे…✍️

“नकळत साऱ्या भावनांचे
ओझे आज का झाले
काही चेहरे ओळखीचे त्यात
काही अनोळखी का निघाले

बोलल्या भावना मनाशी तेव्हा
सारे गुपित उघडे का झाले
क्षणभर सोबती हसवून जाता
आपलेच का रडवून गेले

शोधले खूप उगाच स्वतःस
अखेर ते शून्य का झाले
साथ आयुष्भर देणारे त्यास
मधेच का सोडून गेले

क्षणभर हसून पाहिले असता
मन थोडे शांत का झाले
अचानक अनोळखी कोणी मग
आठवणी देऊन का गेले

हा भार पेलवत उगाच मग
मन बोलते का झाले
भावनांशी खेळ कसला
स्वतःस रडवून का गेले

उरल्या थोड्या क्षणात आता
मोकळे ते का झाले
सारा भार मनास देऊन
हलके ते का झाले

नकळत साऱ्या भावनांचे
ओझे आज का झाले!!!!”

✍️©योगेश खजानदार

स्मशान …(शेवट भाग)

“आयुष्यभर जगण्यासाठी क्षण न क्षण जळत राहायचं !! कशासाठी ?? अखेर राख होऊन धगधगत राहण्यासाठी ?? परवा हाच सरपंच किती रुबाबात बसला होता !!! आज त्याची राख झाली!! ज्या वाड्यासाठी अट्टाहास केला तो तर मिळाला नाहीच !! भेटलं अखेर काय ?? तर ही समाधानाची छोटीशी जागा !! अखेरचं जळण्यासाठी !! पण हे का आणि कशासाठी ?? काल त्या लोहाराच्या कुटुंबाने आनंद दिला !! आणि क्षणात त्या विधात्याने आज सुधाला आजारी पाडून सार सुख हिरावून घेतलं !! माझ्या आयुष्याची सोबतीन सुधा !! माझी अर्धांगिनी सुधा !! माझी मैत्रीण माझं जीवन म्हणजे सुधा !!! सुधा !!! सुधा !!!”शिवा विचाराच्या सागरातून बाहेर आला आणि तडक खोपटात सुधाकडे गेला.
“सुधा !!”
“आत्ताच झोपलीये ती !!” सदा शिवाकडे पाहत म्हणाला.
शिवा सुधाजवळ बसला. त्याला सदाच्या डोळ्यातही काळजी दिसत होती.
“सुधा !! उठ तरी !! मी आहे शिवा !! ” सुधाच डोकं मांडीवर घेत शिवा म्हणाला.
डोळे अर्धवट उघडत सुधा शिवाकडे पाहू लागली.
“तुला काही होणार नाही !! थोडा धीर धर !! आता येतील वैद्यबुवा !! मग बघ ठणठणीत बरी होशील तू !! ” शिवाच्या डोळ्यातून ओघळते अश्रू सुधाच्या डोक्यावर पडले.
सदाच्याही डोळ्यातून अश्रू वाहू लागले.
“आई !!! तुला काही होणार नाही !! ” सदा जवळ बसत म्हणाला.
सुधा गालातल्या गालात एक पुसट हसली, अगदी हलकेच. तिच्यात आता बोलण्याची सुद्धा ताकद उरली नव्हती. शिवाचा हात घट्ट धरून ती उठण्याचा प्रयत्न करू लागली.
“उठू नकोस !! ” शिवा तिला नकारार्थी मान हलवून म्हणाला.
“सऽऽदा !! ” सुधा पुसट बोलू लागली.
“तू शांत रहा !! तो आहे इथे !! “शिवा सदाला जवळ करत बोलू लागला.
सुधा हातवारे करत शिवाला काही सांगण्याचा प्रयत्न करत होती.
“काय हवंय तुला ??” शिवा काही न कळल्यामुळे तिला गप्प करत होता.
“ह !! काय ..??! सदा !! आणि मी …!!!! बरं काय ??? आहोत आम्ही तुझ्या जवळ !!! ” सुधा हातवारे करत होती त्याचा अर्थ लावण्याचा प्रयत्न शिवा करत होता.
सुधा नकारार्थी मान हलवून पुढे काही हातवारे करू लागली. सदाच्या डोक्यावर हात ठेवत.
“सदा !! मी !! त्याची काळजी घेऊ !! ” शिवा क्षणात मागे सरकला. आणि जोरात म्हणाला.
“तुला काही होणार नाहीये सुधा !! तुला जगायचं आहे !! माझ्यासाठी !! या सदासाठी !! आपल्यासाठी !! ” शिवा डोळ्यातले अश्रू पुसत म्हणाला.
सुधा त्याला समजावण्याचा प्रयत्न करत होती पण शिवा खोपटातून बाहेर निघून गेला.
“एवढ्याच साठी हे सगळं होत !! क्षणात निघून जायचं याचसाठी !!!ही राख जर अंत असेल तर कशाला देवा या जगण्याचा भार आमच्यावर ठेवलाय तू !! त्या भावनांचा भार !! त्या नात्यांचा भार !! कशासाठी ?? क्षणात या सगळ्यांना पोरक करून जाण्यासाठी !!! नाही !! देवा नाही !! मला हे दुःख नको आहे !!! ” शिवा कित्येक विचार करत थकून गेला. झोपी गेला.
सकाळच्या त्या किरणांनी रात्रीचे विचारांचे ओझे जणू हलके केले. शिवा झोपेतून उठला ते थेट सुधाजवळ गेला. सदा रात्रभर तिच्या जवळ बसून होता. सूधाची तब्येत आता खूप ढासळली होती. शिवा आणि सदा अगदिक होऊन बसले होते आणि तेवढ्यात बाहेर कोणीतरी आले.
“शिवा !! ”
शिवा बाहेर येऊन पाहतो तर वैद्यबुवा आले होते. त्यांना पाहून शिवाला खूप बरं वाटलं.
“अरे !! आत्ता आलो गावावरून !! आलो तर आमची ही म्हणाली !! तू आला होता म्हणून !! तुझी बाय खूप आजारी आहे म्हटली.!! ते तडक इकडं आलो !!” वैद्यबुवा हातातली झोळी ठेवत म्हणाले.
“खूप बरं झालं बुवा तुम्ही आलात !! या ना !! काल सकाळपासून आशीच पडून आहे बघा !! अंग पण गरम लागतय !!”
वैद्यबुवा सुधाला तपासू लागले. काही मात्रा आपल्या झोळीतून काढत तिला देऊ लागले. शिवा आणि सदा दोघांकडे कुतूहलाने बघू लागले.वैद्यबुवा आपल्या झोळीतून काही औषध बाहेर काढत शिवाला म्हणाले.
“ही मात्रा !! थोड्या थोड्या वेळाने देत रहा !! ”
“होय बुवा !! ” शिवा.
वैद्यबुवा आणि शिवा खोपटातून बाहेर आले. वैद्यबुवा काही म्हणायच्या आत शिवा त्यांना विचारू लागला.
“बरी होईल ना सुधा !! ”
“हे बघ शिवा !! तापेचा जोर चांगलाच वाढलाय !! आणि त्याचा परिणाम खूप वेळ झाल आहे !! मी काही औषध दिली आहेत !! पण सगळं त्या देवाच्या हाती आहे !! होता होईल तेवढी काळजी घे तिची!!” बुवा आपली झोळी हातात घेत म्हणाले.

पाठमोऱ्या वैद्यबुवांकडे जाताना शिवा कित्येक वेळ पाहत राहिला. त्याला वैद्यबुवांचे शब्द आठवू लागले. होता… !! होईल तेवढी काळजी घे !!” शिवाला काय करावं काहीच कळत नव्हतं. तो बाहेर कित्येक वेळ बसून होता. समोर दत्तू आलेला सुद्धा त्याला कळल नाही.
“शिवा !! अरे कुठं आहे लक्ष !!”
शिवा भानावर येत दत्तुला बोलू लागला.
“दत्तू तू कधी आला ?? ”
“हे काय आत्ताच आलोय !! आणि कायरे बायको एवढी आजारी ते साधं कळवल पण नाही लेका!आता बुवा रस्त्यात भेकले तेव्हा ते म्हणाले!!”
“अरे कालपासून काय कळणा झालंय बघ दत्तू!!”
“अरे होय पण आशा वेळी नाहीतर कधी मित्राला सांगायचं !!”
दत्तू शिवाला कित्येक वेळ बोलत बसला. सदा वैद्यबुवांनी दिलेली मात्रा सुधाला देत होता. क्षण न क्षण जड होत चालला होता. आणि अचानक जोरात ओरडला…
“आ….. ई ….!!!!”
शिवा आणि दत्तू त्या आवाजाने धावत खोपटात गेले. समोर सुधा सदाच्या हातात तसाच हात ठेवून होती!! डोळ्यात पुन्हा शिवाला शेवटचं पाहण्याची एक ओढ जणू दिसत होती. शिवा हे पाहून मटकन खाली बसला.
“सुधा !! उठ !! उठ !! नाही ना! ना !!! नाही !! तू अशी जाऊ नाही शकत !! ये !! सुधा !! उठणा !! हे बघ सदा तुझ्यासाठी !! तुझ्या तोंडून सदा म्हणून घेण्यासाठी हट्ट करून बसलाय!! सुधा !!! ” शिवा सुधाला कवेत घेऊन रडू लागला.
दत्तू शिवाला आवरू लागला.सदा आईच्या पायाजवळ बसून कित्येक अश्रू ढाळू लागला. दत्तू शिवाला बाहेर घेऊन आला. खिन्न मनानं शिवा बसला.
“आबा !! ” सदा खोपटातून बाहेर येत शिवाला मिठी मारत रडू लागला.
शिवा काहीच बोलत नव्हता. तो शांत होता. कित्येक क्षण असेच गेले आणि दत्तू म्हणाला.
“उठ !! उठ शिवा !! आता सार काही तुलाच करायचं आहे !!”
“नाही !! माझ्यात ती ताकद नाही दत्तू !! ”
“पण करावं लागेल शिवा !! हे चुकणार नाही !! उठ रच ती चीता !! ” दत्तू जड मनाने शिवाला उठवत होता.
शिवा थरथरत्या हातांनी लाकडाना हात लावू लागला. शिवा आपल्या मनात कित्येक सूधाच्या आठवणी आठवत होता. ते सरपण रचत होता.
“नाही !! माझ्यात ही ताकद नाही !! आजपर्यंत कित्येक वेळा मी ही चीता रचली !! पण आज माझे हात काम करत नाहीयेत !! त्या सरपणाला!!! काय ते आपले !! अणि परके !! त्यांना फक्त एकच धर्म !! आणि तो म्हणजे राख !! मग तो कोणीही असो !! आजपर्यंत मी कधी डगमगलो नाही !! पण आज माझे हात ढळत आहेत !!”
शिवा चीता रचून बाजूला झाला. मागे सदा डोळ्यातून अश्रू पुसत उभा होता. दत्तू त्याला सांभाळत होता. आणि पाहता पाहता चीता पेटली. आज त्या चीतेची दाहकता शिवाला आतून जाळत होती. कित्येक वेळ ती चीता जळत होती. शिवा त्याच्या बाजूला बसून सुधाच्या आठवणीत पुरता बुडाला होता. दिवस सरून रात्र झाली तरी शिवा तिथेच बसून होता.
“आबा !! ” सदा शिवाजवळ येत म्हणाला.
शिवा काहीच बोलला नाही फक्त सदाकडे पाहू लागला.
“आबा !! आज मला ही जागा स्मशान वाटू लागली ! आज ”
सदाकडे पाहून शिवाला रडू कोसळले. दोघेच कित्येक वेळ त्या राख झालेल्या सुधा जवळ बसून होते. दत्तू खोपटा जवळ आडवा झाला होता. रात्र सरून तेव्हा पूर्वेकडे उजेड आला होता.
“सदा ! चल !! झाल का ??”
“हा आबा !! आलो !!”
दत्तू या आवाजाने उठला. काय चाललंय हे पाहायला तो डोकावून पाहू लागला. शिवा आणि सदा कसली तरी तयारी करत होते.
“दत्तू !! चल येतो मी !!” शिवा डोकावून पाहणाऱ्या दत्तूला म्हणाला.
“काय चाललंय तुझ शिवा !! कुठ जाणार तू ??”
“अरे !! हे जग किती मोठं आहे !! जाईल कुठ पण !!पण आता इथ नको !! ”
“नको जाऊ मित्रा!! ” दत्तू डोळ्यातील अश्रू पुसत म्हणाला.
“नको अडवू मला आता दत्तू !! या स्मशानात खूप काही पाहिलं मी !! प्रेम , स्वार्थ , इर्षा , आनंद आणि एक अधुरी साथ !! सगळं काही या राखेत संपताना पाहिलं मी !!माहितेय मला !! माझाही शेवट इथच आहे !! पण तो येई तोपर्यंत यापासून दूर जायचं मला!! सुधाच्या आठवणी क्षणाक्षणाला इथ मला जाळत राहतील रे !! ” शिवा मनातलं बोलू लागला.
“विसरू नको या मित्राला…” दत्तू शिवाला घट्ट मिठी मारत म्हणाला.
“नाही !! ” शिवा हातात थोड समान घेऊन निघाला.
सदा आणि शिवा दोघेही निघाले. हातात काही समान आणि मनात सुधाच्या आठवणी घेऊन.
“आबा !! आपण आता कुठ जायचं ??”
शिवा सदाच्या या प्रश्नानं थोडा वेळ शांत राहिला. कित्येक वेळ चालत राहिला.
“या स्मशान पासून दूर !! त्या आठवणींन पासून दूर जायचं !! ”
शिवा आणि सदा चालत चालत लांब गेले. दत्तू त्यांना कित्येक वेळ जाताना पाहत राहिला. स्मशानात त्या धगधगत्या राखेस कित्येक वेळ पाहत राहिला.

समाप्त….

©✍️योगेश खजानदार

स्मशान ..(कथा भाग १)

टीप: ही कथा संपूर्णतः काल्पनिक असून याचा कोणत्याही घटनेशी ,व्यक्तीशी काहीही संबंध नाही. जरी असे साधर्म्य आढळून आल्यास तो निव्वळ योगायोग समजावा.

“आगीच्या या लोटात सार का संपून जातं असेल ?आणि उरलेच काही चुकून तर ही गिधाडं तुटून का पडतात त्याचा फडशा पाडायला. पण उरतच काय?? निर्जीव शरीर आणि कोणतीही इच्छा न राहिलेलं एक नाव.तेही काही क्षणात संपून जाण्यास !! बस् !! हेच आहे आयुष्य !! आणि हाच खरा शेवट!! जिथं शांतता आहे !! जिथं लोक भितात यायला !! का तर म्हणे स्मशानात भूत असतात !! ज्यांनी आपल्याच लोकांना जाळलं तीच ही माणसं आता त्याच लोकांना भूत होऊन फिरताना भितात !! पण मग मी ?? मी कोण ?? एक जिवंत भूत ?? की माणूस ?? कोण आहे कोण मी !! या स्मशानाचा राखणदार .!! बस एवढीच काय ती ओळख आहे का माझी ?? नाही !! मी एक माणूस आहे !!! मी जिवंत आहे !! मी शिवा आहे !! ” शिवा स्वतःच्या तंद्रीत समोर जळणाऱ्या चीतेस बघत होता.
तेवढ्यात गावचा दत्तू पळतच शिवाकडे आला. त्याला हाका मारू लागला.
“ये शिवा !! ” शिवा मात्र आपल्याच तंद्रीत होता.
“ये लेका शिवा !! कुठ हाय लक्ष !! ”
शिवा अचानक भानावर आला. पुढे दत्तुला पाहून लगबगीने उठला.
” का रे दत्तू ?? एवढं धावत का आला ??”
“अरे !! श्याम्याची आई गेली!! यायचं लागलेत मागनं!! सरपन तयार ठीव सांगायला आलतो !! ”
“बर बर लगेच करतो!!”
दत्तू धावत धावत निघून गेला. शिवा शेजारच्या सरपणाच्या खोलीत जाऊन सरपण रचू लागला.
“श्याम्याची आई म्हणजे वस्ताद बाई !! पण मनानं साधी !! आईचं बोट भाजल म्हणून हेच श्याम्या पोरगं !! तालुक्याला जाऊन त्याचा मलम घेऊन आलत !! किती माया आईवर !! आता क्षणात जळून खाक होईल म्हातारी !! मग त्या मनात किती यातना होतील त्या श्याम्यालाच माहिती !! ” शिवा जणू त्या लाकडांकडे पाहून त्यांना मनातल्या मनात बोलत होता.
“जन्मभर नुसतं मागत राहायचं !! आणि शेवट तो काय असेल कोणास ठाऊक!! त्या इस्पितळात मरतोय !! की घरात !! की अजून वेगळं ते काय !! देवाची करणीच भारी !! आयुष्य गेलं लोकांच्या सरणावरची लाकड रचताना !! कोणतं लाकूड मलाच जाळतय ते त्या परमेश्वरालाच माहीत !! ” शिवा गालातल्या गालात पुसट हसला.
तेवढ्यात मागून शाम, दत्तू सगळे आले. सगळे विधी करू लागले. शिवा कोपऱ्यात उभा राहून बघत होता. दत्तू त्याच्या जवळच होता. श्याम्याला रडताना पाहून त्यालाही राहवलं नाही. आणि तो त्याला सावरायला गेला. शिवा पुढे गेलाच नाही.
दत्तू पुन्हा काही वेळात परत येऊन शिवा जवळ उभा राहिला आणि म्हणाला.

“पोट्ट कुठ दिसत नाही तुझ ??”
“शाळेत गेलंय !! येईलच इतक्यात !! ”
“शाळेत ?? ” दत्तू आश्चर्याने म्हणाला.
“हा !! ” शिवा शांत उत्तरला.
“शिकून कुठ मास्तर व्हणाराय पोट्ट तुझ !! तुला मदत करायची सोडून नाहिते कशाला उद्योग करत बसायचे !!!”
“आवड आहे त्याची !!”
“असली काय कामाची आवड !! ”
शिवा काहीच न बोलता. समोरच्या पेटत्या आगिकडे पाहू लागला.बघता बघता लाकडांणी पेट घेतला आणि आलेली माणसं निघून जाऊ लागली. श्याम आणि दत्तू जरा वेळ थांबले आणि तेही निघून गेले.
संध्याकाळची वेळ झाली. शेजारीच शिवाच दोन खोल्याच एक खोपट होत. त्यात बसून तो आणि त्याची बायको, सुधा तीच नाव, गप्पा मारत होते.
“यंदाच्या वर्षी आपला सदा पहिला येईल बघ !! बघ तू!त्याला काय आयुष्यभर लोकांची चीता पेटवायला नाही लावणार मी !!! मोठा करणार!! शिकू देणार !! ” शिवा सुधाकडे पाहत बोलत राहिला.
” होय तर !! होईल की !! ” सुधा शांत म्हणाली.
सूर्य पूर्वेकडे झुकला आणि लांब सावल्या सगळीकडे नाचू लागल्या. त्यात एक सावली ओळखीची दिसली.
“आबा !! अजुन बाहेरच बसलाय तुम्ही !! ” सदा शिवाचा पोरगा हातातली शाळेची पिशवी ठेवत म्हणाला.
“अरे ! राखण करत बसलोय !! ”
“कशाची !! या भुताच्या वाडीची ??” सदा जरा हसतच म्हणाला.
“आबा इकडं कोणी येत नाही बघा !!गावाच्या बाहेर आहे किती!! म्हणत्यात की वरच्या लिंबाकड म्हणजे या मसनवाट्याकड रात्री भूत फिरतेत म्हणून. आणि तुम्ही कोणाची राखण करताय !! या जळणाऱ्या मुडद्याची !! की त्या पलीकडं थोड गेल्यावर पुरलेल्या मुडद्याची.”सदा थोडा हसतच म्हणाला.
“तुला नाही कळायचं बाळा !! मेलेल्या मुडद्यांपेक्षा !! जिवंत भूत लई बेकार!!! तुला नाही कळायचं !! ” शिवा लांब बुडत्या सूर्याकडे एकटक पाहत म्हणाला.
एव्हाना आता अंधाराने चादर ओढली होती. शिवा , सदा आणि सुधा तिघेही जेवण करून बाहेर बसले होते. उघड्या त्या आभाळ खाली. धगधगत्या त्या विस्तवाकडं बघत.
“आबा तुम्हाला माहितेय !! शाळेतली पोरं तर मला सुद्धा बोलायला भितेत ..!! म्हणे तुझ्या अंगात एखाद भूत असल ! उगा लागायचं आमच्या माग !! ”
“आरे मग होय म्हणायचं !! ” शिवा तोंड वाकड करत.भुताची नक्कल करत म्हणाला.
शिवा आणि सदा मनसोक्त हसले. तेवढ्यात शेजारच्या रानातून कोल्हे , ओरडताना आवाज झाला. शिवा सावध होत उठला. खोपट्यात गेला. हातात भाला घेऊन बाहेर धावत आला. सदाला काही कळायच्या आत शिवा धावत पुढे गेला.
“आबा !! आबा !! “सदा मागून हाका मारू लागला.
सुधा खोपट्याच्या बाहेर येऊन सदाला बोलावू लागली.
“सदा !! थांब !! अरे कोल्ह्याची टोळी आलिये मसनवाट्यात !! भाला घेऊन जा !! आबाला मदत कर !!”
सदा धावतच आईकडे आला. तिने भाला त्याच्याकडे दिला. धावतच स्मशानात गेला. पाच सहा कोल्हे अर्धवट जळलेल्या प्रेताचे लचके तोडायचा प्रयत्न करत होते . शिवा त्यांना हुस्कुवून लावायचा प्रयत्न करत होता.
“आबा !! ” सदाने हाक मारताच शिवा म्हणाला.
“सदा मागच्या बाजूनं हान त्याला !! ”
सदा मागे फिरला . कित्येक वेळ झटापट झाली. शिवाच्या उजव्या हाताला कोल्ह्यान चावा घेतला. सदाने एका फटक्यात एकाला गारद केला. थोड्या वेळाने ती भुकेली कोहल्याची टोळी माग सरकली. थकली.
शिवा आणि सदा तिथंच बसून राहिली. जळत्या त्या प्रेताला राखण करत. कित्येक वेळ.
“कळलं पोरा !! इथ का राखण करावी लागते ती !!” शिवा उठतं म्हणाला.
सदा कित्येक वेळ विचार करत बसला. त्याच्या समोर अस पहिल्यांदाच घडत होत.
शिवा परत खोपट्याकड आला. सुधा वाटच पाहत होती.
“गेली का पिसाळलेली कोल्ही !! ”
“हुसकून लावली ..!! ” शिवा तोंडावर गार पाणी मारत म्हणाला.

क्रमशः …

✍️© योगेश खजानदार

तिरंगा (२६ जानेवारी )

गणतंत्र दिवसाच्या खुप खुप शुभेच्छा! २६ जानेवारी १९५० रोजी आपल्या भारताचे संविधान लागू झाले. तो दिवस साऱ्या भारतवर्षात प्रजासत्ताक म्हणजे प्रजेची सत्ता , लोकांची सत्ता म्हणून साजरा केला जातो. कित्येक राज्य, कित्येक धर्म , कित्येक जाती एक झाल्या, त्या या तिरंग्या समोर , विविधतेत एकता म्हणतात ते याचसाठी. अशा या भारत देशाचा ध्वज आकाशात डौलात फडकताना एक अभिमान वाटतो त्या वाऱ्यासही , प्रत्येकवेळी नव्याने चैतन्य पसरते त्या आकाशातही, गंध हरवुनी जाते ते फुलंही.. आणि एकजीव होऊन जाते सारे तो राष्ट्रध्वज येता समोरी, अशा या भारतमातेला कितीही वेळा नमन केले तरी पुन्हा पुन्हा नतमस्तक व्हावे वाटते …

वाऱ्यास अभिमान एवढाच काही
डौलात फडकत्या तिरंग्यास पाही
क्षणोक्षणी त्यास मग स्पर्शून जाई
आपुल्यास साऱ्या गुणगान गाई

आभाळी एक तेव्हा नवचैतन्य येऊनी
साऱ्या आसमंतात भरून जाऊनी
त्या तिरंग्यास जेव्हा कवेत घेऊनी
आकाश होते ठेंगणे त्याहुनही

उधळले फुल जाणले पाकळ्यांनी
गंध सारे दरवळे चारी दिशांनी
काही थांबले काही रेंगाळूनी
तिरंग्यात जणू हरवले गंधाळूनी

शब्द भारावले ओठावर येवूनी
गर्व होता उर येई भरुनी
तिरंग्यास कित्येक वंदन करुनी
या भारतमातेस नतमस्तक होऊनी

तेव्हा, आठवणीत यावे कित्येक क्षणही
शहीद जवान आणि त्यांचे आयुष्यही
मातीत घडले कित्येक महापुरुषही
तेच खरे या तिरंग्याची शानही

वाऱ्यास अभिमान एवढाच काही
डौलात फडकत्या तिरंग्यास पाही

✍️©योगेश खजानदार

भारत माता की जय !!

वंदे मातरम् !

वंदे मातरम्!

वंदे मातरम्!