सहवास !! (कथा भाग ३)

सुमेधा रात्रभर सायली जवळ बसून होती. तिथेच ती झोपी गेली होती. सकाळी दरवाजाची कडी वाजल्याचां आवाज झाला आणि तिला जाग आली. सकाळी सकाळी सुमेधाची सासू तिला भेटायला आली होती. दरवाजा उघडत सुमेधा म्हणाली.
“सासूबाई तुम्ही सकाळी सकाळी ??”
“गावाकडे मनच लागेना!! तुला भेटावसं वाटलं म्हणून आले परत !! ” सुमेधाची सासू घरात येत म्हणाली.
“बरं झालं तुम्ही आलात !! ” सुमेधा आत जात म्हणाली.
कित्येक वेळ ती घरातलं सगळ आवरत होती. एक चहाचा कप ती सासुबाईकडे देत म्हणाली.
“गावाकडे कसे आहेत सगळे !! ”
“मजेत आहेत !! रमण बद्दल कळालं म्हणून विचारपूस करत होते!! ”
सुमेधा हातातल्या चहाचा घोट घेत फक्त पाहात होती.
“इतकं चागलं पोर माझं !! त्या दारू पायी गेलं !! की मारलं कोणास ठाऊक!! ” सासू पदराने डोळे पुसत म्हणाल्या.
“म्हणायचं तरी काय आहे तुम्हाला ??”सुमेधा अचानक बोलून गेली.
“जिवंतपणी मारलं माझ्या पोराला तू !! त्याची बायको झालीस !! पण फक्त शरीराने!! ”
“काय बोलताय तुम्ही सासूबाई ??” सुमेधा हातातला चहाचा कप खाली ठेवत म्हणाली. तिला हे सगळं अनपेक्षित होत.
“२५ वर्षांपूर्वी झाल त्याची शिक्षा तू त्याला प्रत्येक क्षणाला दिलीस !! मारलस माझ्या पोराला !! ”
“सासूबाई मी कशाला मारू त्यांला !!बायको म्हणून सारी कर्तव्य पार पाडलीचना मी !! ” सुमेधाला खूप काही बोलायचं होत पण ती शांत झाली.
“फक्त कर्तव्यच केलीस तू !! ” सासूबाई तिरस्काराने सुमेधाकडे पाहत म्हणाल्या.
त्या दोघींच्या आवाजाने सायलीला जाग आली. ती लगबगीने बाहेर आली. आजीला समोर पाहून ती आई जवळ जाऊन उभी राहिली.
“माझच चुकलं !! तुझ्यासारख्या रांडेच्या पदरात माझ पोर टाकलं!! आणि मारल मी !! क्षणाक्षणाला !! २५ वर्ष !! ”
“सासूबाई !! तोंडाला येईल ते काय बोलताय!! ” एव्हाना आता सुमेधाचा ही पारा चढला होता.
आईचं हे रूप पाहून सायली थोडी घाबरली होती.
“नाही माझच चुकलं!! चुकलचं माझं !! ” अस म्हणत सुमेधाची सासू तडक बाहेर निघून गेली.
सायली आजीच्या मागे जाणार तोच.
“सायली !! कुठेही जाऊ नकोस !! जाऊ दे त्यांना !! ” सुमेधा राग शांत करत बोलली.
सायली काहीच न बोलता आत निघून गेली. सुमेधाने घराचं दार बंद करून घेतलं.
“तुम्हाला झाकायला जागा आहे म्हणून तुम्ही पुरुष !! माझ्या आयुष्याची लाज काढली तरी तुमचंच पुरुषपण जपत राहायचं आम्ही !! कशासाठी रे !! फक्त लाज राखायला!! करा हवा तेवढा छळ करा !! वाटेल तेव्हा अंगा खाली घ्या !! आणि पुन्हा आमच्याच लाजेचे लखतर आमच्याच मढ्यावर ओढून मोकळे व्हा!! २५ वर्ष या माणसाने दुसर केलं तरी काय!!” सुमेधा डोळ्यातून ओघळत्या अश्रूनसोबत त्या तिच्याच नशिबाशी बोलत होती.
“एक बायको म्हणून मी त्यांची राहिलेच ना !! परपुरूषाचा स्पर्शही या देहाला कधी माहीत नाही !! आज मला कळतेय की काल एवढी लगबग का होती माझी!! मनोजला भेटायची !! कारण त्याने माझ्यावर प्रेम केलं !! मनसोक्त प्रेम केलं!! फक्त प्रेम केलं !! कोणतीही अपेक्षा न ठेवता !! ” सुमेधा डोळ्यातले अश्रु पुसत उठू लागली.
सायली स्वयंपाक घरात आवरत होती. सुमेधा तिथे येताच ती एकदम सावरली.
“आई !! आजी एवढी का चिडली होती !! ”
“काही नाही ग !! असच !! ” सुमेधा सायलीकडे पाहतही नव्हती.
“आई !! मला एवढं तरी कळतं की नक्की काय झालंय ते !!! आजी जे काही म्हणत होती ते !! ”
“बाळा !! आयुष्यात कितीही श्रीमंत झालात तरी प्रेम नाही विकत घेता येत !! त्यासाठी समोरच्याला जीव लावावा लागतो !!”
सायली सुमेधाकडे पाहत म्हणाली.
“म्हणजे तुझ बाबांवर प्रेम नव्हतं ??”
“एक पत्नी म्हणून मी सारी कर्तव्य केली !! पण एक स्त्री म्हणून कधीच नाही !! मी फक्त त्यांची पत्नी होते !! ”
“म्हणजे तुझ बाबा वर प्रेम नव्हतं तर!! ”
सुमेधा काहीच न बोलता गप्प राहिली.
पण सायली मनातून पुरती गोंधळली. तिच्यासाठी हे आईचं नवीनच रूप होत. आईच्या मनात बाबा बद्दल प्रेमचं नाही हे ऐकुन ती अबोल झाली.
सुमेधा मात्र या सगळ्या गोष्टीतून आता सावरण्याचा प्रयत्न करत होती.
“माझ्याही अश्या असण्याला काही कारणे आहेत बाळं !! एक स्त्री मनातून खूप कठोर असते !! कारण तिने स्त्रित्वाचे कित्येक घाव सोसलेले असतात!! अंतरीच्या या पटलावर कित्येक गोष्टी आहेत ज्या तुला मी वेळ आल्यावर नक्की सांगेन !! बाळ तुझ्या आईला वाईट समजू नकोस !! ” सुमेधा आपल्या मना सोबतच व्दंव्द करत होती.
सायली मात्र आता सुमेधाला जास्त बोलत नव्हती. मोजकेच पण तुटक बोलत होती.
“बाळ सायली !! तुझे ते शिक्षक आहेत ना मनोज देसाई ते उद्या आपल्या घरी येणार आहेत !! ” सुमेधा सायलीकडे बघत म्हणाली !
“ठीक आहे !! ” सायली खाली मान घालून काहीतरी लिहिण्यात व्यस्त होती.
“विचारलं नाहीस का ते ??”
“का ??” सायली वर सूमेधाकडे पहात म्हणाली.
“ते माझे जुने मित्र आहेत !! परवा तुला सोडायला आले होते तेव्हा भेट झाली माझी !! ”
“बरं !! ”
“सायली काय झालंय तुला !! माझ्याशी नीट बोलत नाहीस !! तुटक तुटक वागतेस !! काय झालं आहे तुला ??”
“कुठ काय?? काही नाही !!!
“तुला याचाच राग आलाय ना की मी तुझ्या बाबांवर प्रेम का केलं नाही ते !! बाळा प्रेम मनातून होत !! आणि जे मन, दुसऱ्याच प्रेम प्रेमाने जिंकत ना !! त्याला प्रेम म्हणतात !! यापुढे मी काही बोलू शकत नाही !! तुझे बाबा आहेत ते!! तू नक्कीच त्याच्यावर प्रेम कर आणि करत राहा !! मला त्याविषयी काहीच बोलायचा हक्क नाही!!” सुमेधा अगदी मनापासून बोलत होती. डोळ्यातले अश्रू पुसत होती.
ती काहीच न बोलता खोलीत निघून गेली. सायली कित्येक वेळ बाहेरच बसून होती. आपण आईशी अस वागायला नव्हतं पाहिजे अस मनातून तिला वाटत होत.
सुमेधा कित्येक वेळ खोलीतल्या त्या जळत्या दीव्याकडे पहात होती .

अखंड जळत राहिले मी
माझेच मला विसरून
अखेरच्या क्षणी उरले
ते कलकांचे काजळ जगी

क्रमशः..

✍योगेश खजानदार

सहवास!! (कथा भाग २)

“आज अचानक मनोज भेटला आणि मनाला थोड बर वाटल! किती वर्षाने भेटला मला तो. पहिले तर वाटत होते कधी समोर आलेच त्याच्या तर बोलणारच नाही मला !!पण बोलला मला ! असंख्य विचार क्षणासाठी येऊन गेले!! २५ वर्षांपूर्वी रागावून गेला होता माझ्यावर!! रमणशी लग्न करते हे कळाल्यावर पुन्हा कधी भेटलाही नाही मला तो!! की विचारायला आला नाही कधी मला!! की ज्या व्यक्तीचा, ज्याच्या कृत्यांचा नेहमी मी तिरस्कार करत आले त्याच्याशी मी का लग्न केले!! पण काही असो सगळं विसरून तो कधी काही घडलच नाही अश्या भावात मला सामोरा आला.” सुमेधा दिवसभर कित्येक विचार करत होती.
घड्याळातल्या काट्यानकडे सतत बघत होती. आणि संध्याकाळ होताच मनोजच्या आधी आपण तिथे पोहचायच हे मनाशी ठरवत होती.
“खरतर त्याच रागावणं योग्यच होत!! चुकले ती मीच !! पण खरंच मी चुकले का ?? मलाच कधी कळतं नाही हे !! ज्या व्यक्तीला मला बोलायचही नव्हतं कधी!! त्या व्यक्तीसोबत आयुष्य घालवल मी !! पुरती २५ वर्ष म्हणजे तारुण्याचा सगळा काळ !! ज्या काळात आपल्या हव्याहव्याशा व्यक्तीसोबत आयुष्याची , तारुण्याची मजा घ्यायची तो काळ मी त्याच्यासोबत घालवला !! रमण सोबत !! ” अनेक विचारात गुंग असलेली सुमेधा अचानक घड्याळाकडे पाहू लागली. एव्हाना घड्याळात ६ वाजून गेले होते.
सुमेधा लगबगीने उठली. आज जरा घाईतच ती ऑफिस मधून बाहेर पडली. गाडीच्या वेगासोबत तिच्या मनातल्या विचारांचं वेग जरा जास्तच होता.
“घाई आणि गडबड कशासाठी?? २५ वर्षे ज्या व्यक्तीला माझी साधी आठवणही आली नाही त्याच्यासाठी!! की मनात आजही ती सल आहे त्यासाठी?? माहीत नाही पण ही ओढ कदाचित पुन्हा त्याला पाहण्यासाठी असेनही!! ” सुमेधा त्या जुन्या कट्ट्या जवळ पोहचली. मनोज आजही तिच्या आधी तिथे येऊन तिची वाट पाहत बसला होता.सुमेधा त्याच्या जवळ येत म्हणाली.
“थोडा उशीरच झाला मला !! ऑफिसच्या कामात वेळ कसा गेला कळलंच नाही !! ”
“ठीक आहे ग !! बस आता !! ”
“आज अचानक भेटलास आणि मला खरंच काय बोलावं ते कळलंच नाही!! ” सुमेधा मनोजकडे पहात होती. डोळ्यात आज तिच्या एक वेगळीच चमक होती.
“होका !! पण मला तू भेटशील हे कधी वाटलेच नव्हतं !! तुझी मुलगी ??””
“सायली!! सायली नाव आहे तिचं !! ”
“सायली ज्या कॉलेज मध्ये शिकते तिथेच मी प्राध्यापक आहे !! ” मनोज सुमेधा कडे एकटक पाहत होता. सुमेधा मात्र आता नजर चोरत होती.
“खरंच !!” सुमेधा आश्चर्य वाटतं म्हणाली.
“हो !! किती वर्षाने भेटतोय ना आपण !! मला तर वाटलंच नव्हतं तू कधी मला अशी भेटशील म्हणून !! ” मनोज शेजारच्या फुलांकडे पहात म्हणाला.
“मलाही कधी भेटशील अस वाटल नव्हत !! त्यावेळी मला काहीच न बोलता गेलास आणि मनात राग धरून बसलास !! तुझ्या आजच्या या वागण्याने खरंच मला पूर्वीच्या त्या गोष्टींकडे पुन्हा पहावसं वाटलं !! की तो तूच होतास की दुसरच कोणी!! ” सुमेधा शांत बोलत होती.
“काळाने रागाची सगळी टोके बोथट करून टाकली बघ !! तू समोर दिसताच फक्त तुला बोलावं एवढंच वाटलं मला !! बाकी पूर्वीच काहीच मनात ठेवलं नाही !! पण एक राग आजही मनात कुठेतरी हळूच कधी बोलतो मला !! तुझ्यावर रागावतो ही !! पण तेवढ्याच पुरते !! ” मनोज फक्त बोलत होता.
“माहितेय मला !! तुझ्या मनात आजही थोडा राग आहेच ना माझ्याबद्दल !! आणि तो चुकीचा नाहीच !! तू रागवलास माझ्यावर तो तुझा हक्क होता !! कारण माझ्यावर प्रेम करणारा तूच एक होतास!! ” सुमेधा मनोजकडे पहात होती.
“पण त्या प्रेमाला तू कधीच ओळखल नाहीस !! माझ्यापेक्षा तो रमण श्रीमंत आहे आणि मी गरीब !! म्हणून सगळं प्रेम विरून गेलं !! ” मनोज असे म्हणताच सुमेधाचा डोळ्यात एक अश्रू दिसू लागला.
“अस काही नाहीरे मनोज !! पैसाच जर सर्वस्व असतं तर त्यावेळी मी तुला लग्नाच वचन दिलच नसतं ना!! ” सुमेधा डोळ्यातील अश्रू पुसत म्हणाली.
“जाऊदे !! वचन आणि कित्येक गोष्टी आता पुन्हा कशाला!! रमण कसा आहे ?? ” मनोज विषय बदलत म्हणाला.
“महिन्याभरपूर्वी गेला तो!!” सुमेधा एकदम म्हणाली.
मनोजला काय बोलावे तेच कळेना. तो निशब्द होऊन फक्त सुमेधाकडे पाहत होता.
“खूप दारू प्यायचा तो!! त्याचाच परिणाम त्याच्या तब्येतीवर झाला!! शेवटी शेवटी डॉक्टर म्हटले जर यांनी दारू सोडली नाही तर मरण अटळ आहे !! आणि अखेर तेच झाल!! ” सुमेधा खाली पाहत बोलत होती.
“खरंच खूप वाईट झाल !! त्याला तुझ्यापेक्षा !! तुझा मुलीपेक्षा !! ती दारू जवळची होती!! ” मनोजला काय बोलावं कळेना.
“आपली व्यक्ती जवळ असूनही आपली नाही !! याचच दुःख खूप होत त्याला !! ” सुमेधा मनोजला एकटक पाहत म्हणाली.
“बरं चल मी निघते आता !! ”
“आलीस काय आणि चाललीस पण लगेच !! ” थांब तर थोडा वेळ !! कित्येक दिवसांनी भेटते आहेस!” मनोज विनंती करत बोलत होता.
“सायली आली असेन रे घरी !! मी नाही म्हटल्यावर जरा काळजी करेन ती!! अस कर ना!! या रविवारी घरीच ये !! तुझ्या बायकोला घेऊन !! ” सुमेधा घड्याळाकडे पहात म्हणाली.
“मी लग्न नाही केलं !! ” मनोजच्या या वाक्याने सुमेधाला काय बोलावे तेच कळेना.
” बरं तू तरी ये !! सायली शी भेट पण होऊन त्या निमित्ताने !!
“बरं !!ठीक आहे !! मनोज.
सुमेधा घरी जायला निघाली. मनोज ती गेली तरी कित्येक वेळ तिथेच बसून होता. जुन्या आठवणी आणि कित्येक गोष्टी आठवत होता. सुमेधा मात्र लगबगीने घरी जायला निघाली. आपल्या मुलीच्या ओढीने. मनोजला रविवारी पुन्हा भेटण्याचे वचन देऊन.
सायली इकडे घरी केव्हाच येऊन बसली होती. आई कुठे नाही म्हणून दरवाज्यात बसून होती. अंधार पडत आला तरी आई कुठे नाही या काळजीने तिचा चेहरा रडका दिसत होता. आईच्या गाडीचा आवाज येताच ती लगबगीने उठली आणि पाहू लागली.
सुमेधा चालत दरवाज्यात आली. तोच सायलीने तिला घट्ट मिठी मारली.
“कुठे गेली होतीस आई तू ?? ”
“बाळा !! जरा काम होत म्हणून उशीर झाला !! ” चल बर आत.
सायलीला आत घेत सुमेधा तिच्या डोळ्यातले अश्रू पुसत होती.
“जेवलीस का ??” सुमेधा सायलीला म्हणाली.
काहीच न बोलता तिने नुसती नकारार्थी मान डोलावली.
“चला बर पटकन मग !! आधी जेवण करूयात !! ”
सुमेधा सायलीला घेऊन स्वयंपाक घरात गेली. आपल्या हाताने तिला भरवत तिला कित्येक वेळ बोलत होती. रमण गेल्यानंतर सायली आज पहिल्यांदाच घरात एकटी होती.
“आई !! मला एकटं सोडून नको ना जात जाऊस कुठे!! ”
“नाही हा बाळा कुठेच जाणार नाही मी तुला एकट सोडून !! ” सुमेधा.
“बरं झोपा चला आता !! ”
सुमेधा कित्येक वेळ सायली जवळ बसून होती. अंतरीच्या कित्येक विचारांशी बोलत होती. जणू मनाला म्हणतं होती.

“एकांत मनाच्या तळाशी जणू
माझेच मला का दिसतो आहे
सगळीकडे पसरला तो प्रकाश
पण माझ्याच वाट्यास का अंधार आहे ?? ” सुमेधा सायलीकडे कित्येक वेळ पहात होती.

क्रमशः …

✍ योगेश खजानदार

मी भारतीय

प्रिय माझ्या नागरीका …

हो मित्रा , मी तुझा देश भारत बोलतो आहे. खूप काही बोलायचं आहे म्हणून हा प्रपंच. सध्या तू इतका व्यस्त असतोस की माझ्याकडे पाहायला कदाचित तुझ्याकडे वेळ नाही म्हणून पत्राद्वारे बोलण्याचा एक छोटा प्रयत्न, कित्येक दिवस झाले काही गोष्ट मनात आहेत आणि त्या तुला सांगायचा आहेत. तर मन लावून वाच ,
१५ ऑगस्ट १९४७ रोजी मला ब्रिटिश सत्तेतून मुक्त करून माझ्या क्रांतिवीरांनी मला एका नव्या मुक्त श्र्वासांची दिशा दिली. त्यावेळी ती उमेद खूप छान होती. मी भारतीय आहे या भारत देशाचा पुत्र आहे असे गर्वाने इथली जनता माझ्या या कुशीत गुण्या गोविंदाने राहू लागली. त्या नंतर २६ जानेवारी १९५० रोजी प्रजासत्ताक देश म्हणून माझी नवीन ओळख झाली. तुझ्या या भारत देशाची नवीन आयुष्याला सुरुवात झाली. पण हे स्वातंत्र्य एवढ सोपं नव्हतं मिळवणं. त्यासाठी कित्येक आंदोलने , कित्येक क्रांतिवीरांनी आपल्या प्राणाची आहुती दिली. महात्मा गांधी, डॉक्टर बाबासाहेब आंबेडकर , स्वातंत्र्यवीर सावरकर , भगत सिंग, राजगुरू , सुखदेव, सुभाष चंद्र बोस अश्या कित्येक भारतीय महापुरुषांनी मोलाची वाट दाखवली. पण आता तू म्हणशील की हे सगळं मी का सांगत आहे तुला. पण तुझ्या मनावरची धूळ थोडी पुसली गेली असेन याने.
आज मी स्वातंत्र्या नंतरच्या कित्येक काळात खूप गोष्टी पाहिल्या आणि पुन्हा तुला बोलायचं ठरवलं. आज मी कित्येक भागात विभागलो गेलो आहे ,कोणी इथे गुजराती आहे ,कोणी मराठी , कोणी पंजाबी तर कोणी तामिळ. ज्याला त्याला आपल्या गोष्टींचा आभिमान. कोणी ब्राह्मण आहे , कोणी मराठा , कोणी दलित आहे तर कोणी राजपूत ,कोणी पटेल आहेत तर कोणी जाट. अरे माझा भारतीय कोठे दिसेल का रे ?? मला शोधायचं आहे त्याला माझ्यातच मी हरवून गेलो आहे त्याला. दंगली भडकतात कोणी जातीवरून दंगल करत , कोणाच्या भावना दुखावल्या जातात तर कोणाला आजही स्वातंत्र्य हवं आहे!! पण लक्षात ठेव प्रत्येक वेळी जळतो तो देशच. अरे!! कुठे गेली देशभक्ती ??की स्वातंत्र्याच्या कित्येक वर्षानंतर त्याची काहीच किंमत राहिली नाही. मला आजही पुन्हा सांगावस वाटत कित्येक उपोषण केली तेव्हा भारत स्वतंत्र झाला , कित्येक चळवळी केल्या तेव्हा भारत स्वतंत्र झाला , कित्येक सशत्र उठाव झाले तेव्हा हा भारत स्वतंत्र झाला. आणि हा स्वातंत्र्याचा अट्टाहास का ?? की आज कित्येक वर्षानंतर माझा भारतीय नागरिक मला विसरून लढेन फक्त स्वतः साठी!! की विचार करेन आपल्या प्रांताचा , आपल्या जातीचा ?? आपल्या धर्माचा ?? नाहीना !! मग कोणती ही विचारांची प्रेरणा की तुम्ही आज मला प्रत्येक क्षणाला अंतरीतून फक्त जाळतच राहाल. मला अभिमान ही काही गोष्टींचा आहे ,त्या लोकांचा आहे, ते भारतीय आहेत याचा गर्व आहे, असे लोक म्हणजे , दिन दुबळ्याची मदत करणारे , मला अभिमान आहे त्याचा ज्यानी भारताला अवकाश संशोधनाच्या क्षेत्रात यशस्वी केलं. मला अभिमान आहे अशा लोकांचाही ज्यांनी माझ्या रक्षणासाठी आपल्या जीवाची पर्वा केली नाही. मला अभिमान आहे या देशातील इमानदार सेवकांचा अशाच लोकांसाठी मी आजही पुन्हा पुन्हा नव्या चेतनेने उभा राहतो.
स्वातंत्र्य मिळाल्या नंतर मला नव्या वाटा मुक्त दिसू लागल्या. खरतर त्या दाखवल्या कित्येक महान पुरुषांनी , मी आजही माझ्या मनात त्यासाठी अहोरात्र मेहनत घेतो. मग आज माझा भारतीय का भरकटतो आहे , ज्या स्वातंत्र्य सैनिकांनी कधी कोणती जात पाहिली नाही त्यांना तुम्ही धर्मात आणि जातीय का वाटून टाकलं ?? त्यांचं कर्तुत्व यापेक्षा खूप मोठं आहे !! या देशाला चंद्रशेखर आजाद ही तितकेच प्रिय आहे जितके अश्फाक उला खान !! माझ्या कुशीत कित्येक धर्माची जातीची लोक गुण्या गोविंदाने राहतात , त्यांचा मला अभिमान आहे! पण विचारांची दिशा भरकटलेल्या काही लोकांनी मला फक्त जाती धर्मात वाटलं. पण मी अभेद्य आहे !! आज मी कित्येक स्वप्न बाळगून आहे , भारत मोठी सत्ता होण्याच्या वाटेवर! आणि माझे कित्येक भारतीय यासाठी आजही झटत आहेत, त्याचा मला अभिमान आहे.
माझ्या पायाशी अखंड समुद्र जलाभिषेक करत आहे आणि मस्तकी आकाश मुकुट होऊन राहिले आहे. या भूमीला महान पुरुषांचे आदर्श लाभले आहेत पण कदाचित आज आदर्श , विचार यांची भाषा बदलून गेलेली वाटते , कित्येक चोर , गावगुंड , आरोपी सहज मंत्री होतायत , कोणी आमदार खासदार होतायत मग येणाऱ्या भावी पिढीने आदर्श घ्यायचा तो यांचाच का ?? हो भारतीयांचा हा विचार करण्या सारखा विषय आहे !! थोर पुरुष आता पुतळ्या पुरते उरले आहेत आणि त्यांच्या नावे असलेली ग्रंथालये धुळीत जाऊन पडली आहेत !! माझ्या मनातली ही खूप दुःखाची गोष्ट आहे!! आमची मुलं शिकतात पण फक्त स्वतःच पोट भरण्याचा एक मार्ग म्हणून! मग कसली आली भारतीय असल्याची शान आणि कसले काय ?? सगळेच नुसते दिखावे !! ज्या इंग्रजांनी माझ्या भगत सिंगला मारल , जालियनवाला बाग घडवून आणली !! कित्येक वर्ष माझ्या सोन्याच्या देशाला लुटलं त्यांची भाषा आता मोठ्या अभिमानाने बोलताना दिसतात !! हे माझे आणखी एक दुःख !! कोणत्याही देशाचा अभिमान हा त्याच्या भाषेच्या कडवट पनातून येतो. आणि आता आम्ही तिथेच कमी पडू लागलो आहोत. भाषा , वेष , या गोष्टी आपल्याही तितक्याच सुंदर आहेत हे आता सांगावं लागत !!
सुरुवात इथूनच आहे !! तुम्हाला लढायच असेन तर आपल्या देश विघातक शक्तीशी लढा !! तुम्हाला स्पर्धा करायची असेन तर देश जागतिक पातळीवर उच्च स्थानी कसा जाईन याची करा !! हेच माझ्या भारतीयां तुला भारतीय असल्याचा अभिमान असू दे !! आपल्याच थोर लोकांचे कित्येक विचार तू घे!! मग बघ तूही आनंदाने गाणे म्हणशील !!

“जहा डाल डाल पर सोने की चिडिया करती है बसेरा !! वो भारत देश है मेरा !!”

तुझाच अभिमान , गर्व

भारत देश …